Το past record - κλειδί στην Καραϊβική για την κυπριακή ΑΟΖ.

(23/2/2020) (Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πολίτης)

Θεωρητικά και στην πραγματικότητα…

Θεωρητικά ξέρουμε ότι το δίκαιο της θάλασσας δύναται να δικαιώσει μια μικρή χώρα, απέναντι ακόμα και σε αξιώσεις μιας μεγαλύτερης. Στην πραγματικότητα όμως, πολλές μεγάλες χώρες δεν αναγνωρίζουν αυτό το δίκαιο κι έτσι παραμένει φραστικό εώς ανεφάρμοστο, ιδιαίτερα όταν η μεγαλύτερη δύναμη γίνεται επιθετική και εφαρμόζει στην πράξη την ισχύ της δύναμης της.


Το περίπλοκο ερώτημα:

Κάτω από το φώς των εξελίξεων της πρόσφατης έναρξης της διαδικασίας περί αναγνώρισης της συμφωνίας Τουρκίας - Κυβέρνησης της Τρἰπολης, γεννιέται ένα περίπλοκο ερώτημα: Υπάρχει περιπτώση τα δικαιώματα μιας μεγάλης χώρας η οποία δεν αναγνωρίζει το δίκαιο της θάλασσας, να προκύπτουν κυρίως μέσα από το δίκαιο της θάλασσας που η ίδια δεν αναγνωρίζει;

Καραϊβική - Μεσόγειος: Η Σύγκριση

Αν και γεωγραφικά η Καραϊβική μας ακούγεται κάπως μακριά εδώ στην Κύπρο, αποτελεί γεωπολιτικά ένα εξαιρετικά κοντινό παράδειγμα που πιστεύω ότι μπορεί να αποτελέσει το past record - κλειδί που χρειαζόμαστε στην εξωτερική μας πολιτική, για την ουσιαστική κι όχι απλά λεκτική κατοχύρωση των δικαιωμάτων της Κύπρου σε αμφισβητούμενες από την Τουρκία θαλάσσιες ζώνες.

Η Καραϊβική ως περιοχή, έχει χαρακτηριστεί πολλές φορές ως η «Μεσόγειος της αμερικανικής ηπείρου», αφού ενώνει τις τρείς Αμερικές (Βόρεια, Κεντρική, Νότια) , όπως ακριβώς η Μεσόγειος ενώνει τρεις ηπείρους. Η ευρύτερη Καραϊβική με έκταση 2.754.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ενσωματώνει 700 νησιά, 35 κράτη και υπερπόντιες εδαφικές περιοχές.

Το UNCLOS, η ΑΟΖ των νησιών και η Βενεζουέλα

Όταν τη δεκαετία του 1970 ξεκίνησε η πρωτοβουλία της Διάσκεψης του ΟΗΕ, για το Σύνταγμα των Θαλασσών και Ωκεανών, πολλά κράτη της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής υπήρξαν οι υπέρμαχοι της ιδέας της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), πρωτίστως για να διασφαλίσουν τα δικαιώματα τους σχετικά με τις τεράστιες αλιευτικές τους εξαγωγές.

Παρότι μεγάλες χώρες όπως η Αργεντινή, η Βραζίλια και το Μεξικό ηγήθηκαν της προσπάθειας για τη δημιουργία του δικαίου της θάλασσας, η βασική από τις λατινοαμερικάνικες χώρες που έφερνε ενστάσεις με την τότε διαδικασία, ήταν η Βενεζουέλα. Αξίζει να σημειώσουμε ότι η Βενεζουέλα είναι η χώρα η οποία έχει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Καραϊβική θάλασσα. Δηλαδή, όπως ακριβώς η Τουρκία στην Μεσόγειο. Μάλιστα, ήταν η πρώτη χώρα που επικαλέστηκε το επιχείρημα των «μεγάλων ηπειρωτικών ακτογραμμών». Όπως σήμερα κάνει η Τουρκία.

Εν μέσω της Διάσκεψης στις 26 Ιουλίου του 1978, η Βενεζουέλα πήρε τη μονομερή απόφαση να ανακυρήξει ΑΟΖ στο μήκος των 200 ναυτικών μιλίων και να ρυθμίσει τυχόν διαφορές της με άλλα κράτη μέσω διμερών συμφωνιών. Το γεγονός αυτό θορύβησε πρώτες τις ΗΠΑ, καθότι γκριζοποιούσε υπερπόντιες θαλάσσιες ζώνες που συνόρευαν με το Πουέρτο Ρίκο και τις Παρθένες Νήσους, όπου οι ΗΠΑ έχουν κατοχυρωμένα κυριαρχικά δικαιώματα και που με αυτή τη λογική θα τους έμεναν περἰπου γύρω στα 100 από τα 304 ναυτικά μίλια από τις δικές τους ακτές. Πέραν τούτου μια τέτοια γκριζοποίηση ενδεχομένως να άφηνε την πόρτα ανοιχτή στην Κούβα, κυρίως λόγω του ανεξέλεγκτου Φιντέλ Κάστρο, να κάνει το ίδιο σε θαλάσσιες ζώνες στις Μπαχάμες.

Η απάντηση στο περίπλοκο ερώτημα

Τότε λοιπόν, αφού τόσο οι ΗΠΑ, όσο και η Τουρκία καμιά τους δεν υπέγραψαν το δίκαιο της θάλασσας, συμφέρει τελικά στις ΗΠΑ η πρότερη θέση της Βενεζουέλας και σημερινή της Τουρκίας, ότι τα νησιά δεν έχουν ΑΟΖ;


Παραδόξως, λόγω Βενεζουέλας όχι. Οι ΗΠΑ σε ότι αφορά την ΑΟΖ των νησιών της Καραϊβικής επικαλέστηκαν και έχουν κατοχυρώσει τα κυριαρχικά τους δικαιώματα με το επιχείρημα αυτής της πρόνοιας. Ότι δηλαδή τα νησιά και ειδικά τα μεγάλα έχουν ΑΟΖ, έναντι της θεωρίας της μεγάλης ηπειρωτικής ακτογραμμής, αφήνοντας ένα past record - κλειδί για τη δική μας υπόθεση, που δεσμεύει τις ΗΠΑ θέλωντας και μη, ανεξαρτήτως εαν οι ίδιοι δεν υπέγραψαν ποτέ το δίκαιο της θάλασσας κατά γενική βάση. Αυτή την πρόνοια την χρησιμοποίησαν οι ΗΠΑ για δική τους υπόθεση και είναι εκεί.

Γιατί με την επικύρωση της συμφωνίας ΗΠΑ - Βενεζουέλας το 1980 και έπειτα από τη διάσκεψη για το δίκαιο της θάλασσας το 1982, η Βενεζουέλα απώλεσε σχεδόν το 70% των πρότερων θαλασσίων διεκδικήσεων της και συμβιβάστηκε με το δίκαιο της θάλασσας στη βάση της μέσης γραμμής.

Συνεπώς όταν το Πουέρτο Ρίκο και οι Παρθένες Νήσοι των ΗΠΑ έχουν ΑΟΖ, πὠς γἰνεται η Κύπρος και η Κρήτη να μην έχουν;

Πιστεύω ακράδαντα ότι το past record Πουέρτο Ρίκο - Παρθένων Νήσων, βοηθά τόσο νομικά όσο και ρεαλιστικά την εθνική μας υπόθεση, αφού μπορεί να αποτελέσει ένα συγκερασμό διεθνούς νομιμότητας και ταυτόσημων συμφερόντων με τις ΗΠΑ, με σκοπό τη διευθέτηση της κρίσης αλλά και την αποφυγή νέων κρίσεων με την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο. Όταν λοιπόν σήμερα ένα νέο επικίνδυνο past record όπως η Συμφωνία Άγκυρας - Κυβέρνησης της Τρίπολης πάει να δημιουργηθεί, που αναιρεί ξεκάθαρα ότι η Κρήτη και η Κύπρος έχουν ΑΟΖ, θεωρώ πως οι ΗΠΑ, λόγω αυτού και μόνο, πρώτιστα για δικούς τους λόγους δεν θα ήθελαν να αφήσουν δυνητικά να δημιουργηθεί κάτι ανάλογο στο κατώφλι της πόρτας τους, στην Καραϊβική θάλασσα.